Hoe kunnen chiptechnologie, sensoren en digitale toepassingen bijdragen aan oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken in landbouw, voeding, gezondheid en milieu? Die vraag staat centraal bij OnePlanet Research Center. Sinds 2019 werkt OnePlanet vanuit Wageningen en Nijmegen aan technologische innovaties met een duidelijke maatschappelijke opdracht. In opdracht van de Provincie Gelderland heeft Dialogic een impactevaluatie uitgevoerd van OnePlanet. Daarbij keken we zowel naar de ontwikkeling van OnePlanet als innovatiecentrum als naar de maatschappelijke effecten die al zichtbaar zijn of redelijkerwijs mogen worden verwacht. OnePlanet is in 2019 tot stand gekomen als samenwerking tussen imec, Radboud Universiteit, Radboudumc en Wageningen University & Research. De kracht van het centrum ligt in de combinatie van technologische expertise op het gebied van microchips en sensoren met domeinkennis in landbouw, voeding, gezondheid en milieu. Daarmee richt OnePlanet zich op toepassingen zoals slimme meetinstrumenten, digitale monitoring en nieuwe vormen van datagedreven innovatie. De Provincie Gelderland speelde vanaf de start een belangrijke rol in de ontwikkeling van OnePlanet. Voor de achtjarige programmaperiode 2019–2027 stelde de provincie een subsidie van maximaal €65 miljoen beschikbaar. Deze forse financiële bijdrage moest bovendien als hefboom dienen voor aanvullende inkomsten uit publiek-private samenwerking, industriële samenwerking, Nationaal Groeifondsprojecten en onderzoeksfinanciering. De totale beoogde begroting van OnePlanet voor deze periode bedraagt ruim €137 miljoen.

Van ambitie naar innovatiecentrum

In ruim zes jaar tijd is OnePlanet uitgegroeid tot een herkenbaar innovatiecentrum voor chip- en digitale technologieën in landbouw, voeding, gezondheid en milieu. Eind 2024 had OnePlanet 121 fte in dienst, een jaaromzet van circa €21 miljoen en een groot netwerk van samenwerkingspartners. Het centrum werkt vanuit drie hoofddomeinen: AgriFood, Health en Environment. Daarnaast zijn er dwarsdoorsnijdende expertises op het gebied van onder meer sensoren, digital twins, dataplatformen en toepassingen voor de praktijk. Naast de innovatieprojecten zelf zet OnePlanet in op bredere maatschappelijke impact. Dat gebeurt onder meer via OpenEducatie, een mkb-programma en initiatieven om burgers te betrekken bij onderzoek en technologieontwikkeling, bijvoorbeeld via citizen science. Daarmee probeert OnePlanet technologieontwikkeling te verbinden met onderwijs, bedrijven, gebruikers en maatschappelijke partijen.

Brede evaluatieaanpak

Dialogic heeft de impactevaluatie uitgevoerd aan de hand van twee hoofdvragen. Ten eerste: hoe heeft OnePlanet zich ontwikkeld ten opzichte van de outputindicatoren die bij de subsidieverlening met de Provincie Gelderland zijn afgesproken? Ten tweede: welke maatschappelijke effecten heeft OnePlanet inmiddels gerealiseerd, en welke effecten zijn redelijkerwijs te verwachten? Voor de evaluatie combineerden we verschillende onderzoeksmethoden. We voerden een uitgebreide deskstudie uit, inclusief een analyse van de afgesproken outputindicatoren. Daarnaast spraken we met verschillende categorieën stakeholders en hielden we een enquête onder projectleiders van OnePlanet. Ter verdieping voerden we aanvullende analyses uit, waaronder een netwerkanalyse op basis van wetenschappelijke publicaties, een analyse van de bijdrage van publicaties aan Sustainable Development Goals en een media-analyse. Een belangrijk onderdeel van de evaluatie was het reconstrueren van de manier waarop OnePlanet impact beoogt te realiseren. Dialogic heeft daarvoor ook een Theory of Change opgesteld. Die helpt om de relatie tussen middelen, activiteiten, output, outcomes en maatschappelijke impact explicieter te maken. Zo’n impactmodel is van belang om beter te begrijpen langs welke routes OnePlanet maatschappelijke meerwaarde kan creëren, en om toekomstige monitoring en evaluatie scherper in te richten.

Kansrijk centrum, maar impact vraagt tijd

Onze overall conclusie is dat OnePlanet, mede mogelijk gemaakt door de provinciale bijdrage, een mooi en kansrijk innovatiecentrum met een maatschappelijke impactopdracht heeft neergezet. OnePlanet is effectief in het aantrekken van vooral publieke middelen, benut de hefboomwerking van de provinciale subsidie en ligt voor het merendeel van de afgesproken outputindicatoren op koers. Eind 2024 had OnePlanet de streefwaarden voor 10 van de 16 outputindicatoren gerealiseerd. Drie andere indicatoren zijn binnen handbereik. Ook het patentportfolio ontwikkelt zich positief en de doelstelling daarvoor is bijna bereikt. Tegelijkertijd zijn er aandachtspunten. Zo blijft het aantal publicaties naar verwachting achter bij de oorspronkelijke streefwaarde. Dat hoeft niet per se problematisch te zijn, omdat OnePlanet sterk gericht is op technologieontwikkeling, commercialisering en valorisatie. Ook de doelstelling voor spin-offs en startups is nog niet gerealiseerd, al bevinden zich enkele veelbelovende trajecten in de pijplijn. OnePlanet heeft de afgelopen jaren meer focus aangebracht in zijn portfolio. Het centrum zet sterk in op een beperkt aantal zogenoemde ‘blockbusters’: veelbelovende toepassingen met een groot potentieel voor maatschappelijke impact. Voorbeelden zijn de slimme wc-bril, de inslikbare sensorpil en technologie voor stikstofmeting. Als enkele van deze trajecten succesvol naar toepassing en opschaling worden gebracht, kan de maatschappelijke impact aanzienlijk zijn. Tegelijkertijd concluderen we dat de actueel gerealiseerde maatschappelijke impact in Gelderland vooralsnog bescheiden is. Dat heeft deels te maken met de aard van het innovatieproces. De ontwikkeling van chiptechnologie en digitale toepassingen naar marktintroductie en maatschappelijke toepassing is complex en tijdrovend. Veel resultaten bevinden zich nog op outputniveau: er zijn projecten, prototypes, samenwerkingen, publicaties en patenten, maar de concrete maatschappelijke effecten moeten in veel gevallen nog volgen.

Aandacht voor impactstrategie en valorisatie

Een belangrijk aandachtspunt uit de evaluatie is dat OnePlanet zich actief inspant om maatschappelijke impact te realiseren, maar dat een volledig uitgewerkt impactmodel en expliciete impactpaden tot nu toe ontbreken. Daardoor is niet altijd helder hoe activiteiten en resultaten moeten leiden tot maatschappelijke effecten. Het door Dialogic opgestelde impactmodel biedt hiervoor een aanknopingspunt. Het kan OnePlanet en de Provincie helpen om scherper te formuleren welke functies OnePlanet in het Gelderse kennis- en innovatielandschap vervult, welke impact realistisch is en op welke termijn deze verwacht mag worden. Ook de toekomstige financiering vraagt aandacht. OnePlanet slaagt er steeds beter in om publieke middelen voor onderzoek en innovatie aan te trekken. Daarmee wordt de provinciale subsidie succesvol als hefboom benut. Tegelijkertijd blijkt het realiseren van inkomsten via industriële samenwerking meer tijd te kosten dan aanvankelijk verwacht. Voor de duurzame financiering van OnePlanet is het daarom belangrijk dat valorisatietrajecten met industriële partners verder worden versterkt en dat de innovatiefunnel goed gevuld blijft.

Aanbevelingen voor de volgende fase

Op basis van de evaluatie adviseren we OnePlanet om een volwaardig impactmodel te ontwikkelen en te implementeren, bij voorkeur op basis van de door Dialogic aangereikte Theory of Change. Daarin kunnen inputs, activiteiten en outputs worden gekoppeld aan outcomes en impact. Ook kan OnePlanet impactpaden uitwerken om strategische keuzes beter te onderbouwen en te verantwoorden. Daarnaast bevelen we aan om sterk te blijven focussen op valorisatie. De huidige blockbusters zijn belangrijke testcases, maar voor de langere termijn is het nodig dat er voldoende nieuwe kansrijke trajecten ontstaan. Daarbij verdient de balans tussen publieke financiering en industriële samenwerking nadrukkelijk aandacht. Voor de Provincie Gelderland adviseren we om de outputindicatoren waar nodig te herzien en sterker te verbinden met de beoogde kernfuncties, het impactmodel en de impactpaden van OnePlanet. Indicatoren voor industriële samenwerking, ecosysteemintegratie en maatschappelijke doorwerking kunnen daarbij waardevol zijn. Ook kan OnePlanet de jaarlijkse toelichting op gerealiseerde en verwachte impact verder verbeteren. Tot slot adviseren we OnePlanet om te blijven investeren in OpenEducatie, het mkb-programma en citizen science. Deze implementatielijnen leveren een positieve bijdrage aan de maatschappelijke impact van OnePlanet en versterken de verbinding met onderwijs, bedrijven, burgers en gebruikers. Ook een professioneler systeem voor dataverzameling, analyse en rapportage kan bijdragen aan efficiëntere verantwoording en betere sturing. De evaluatie laat zien dat OnePlanet een stevige basis heeft gelegd. De komende jaren worden bepalend voor de vraag in hoeverre de opgebouwde kennis, technologie en samenwerkingen zich vertalen in concrete maatschappelijke impact. Juist daarom is het belangrijk om de impactambitie nu scherper te expliciteren, te monitoren en te verbinden met strategische keuzes voor de toekomst.

2026