Goede wetenschap kan niet zonder internationale samenwerking door kennisinstellingen en onderzoekers. Tegelijkertijd zetten statelijke actoren kennis steeds vaker in als machtsmiddel. Dit leidt tot kennisveiligheidsrisico's zoals ongewenste overdracht van sensitieve kennis en technologie, heimelijke beïnvloeding, en ethische kwesties. Dit vormt een bedreiging voor Nederlandse belangen, Europese waarden en de wetenschap zelf. Voor het ministerie van OCW onderzoeken we samen met onderzoeksbureau Oberon hoe kennisinstellingen vorm geven aan hun kennisveiligheidsbeleid.
Sectorbeeld universiteiten: beleid in ontwikkeling
Het sectorbeeld universiteiten is in oktober 2023 aan de Tweede Kamer aangeboden. We concluderen:- Kennisveiligheid is bij universiteiten hoog op de agenda komen te staan.
- Universiteiten hebben op systematische wijze een risicoanalyse gedaan.
- Universiteiten treffen maatregelen om deze risico's te beperken.
- Door een decentrale organisatie hebben universiteiten moeite met het bijhouden van een centraal overzicht van internationale partnerschappen.
- Kennisveiligheid wordt momenteel beperkt vertaald naar personeelsbeleid en gedragscodes, deels omdat stigmatisering en discriminatie op de loer liggen.
Sectorbeeld hogescholen: beleid in ontwikkeling, maar niet overal relevant
Het sectorbeeld hogescholen is in maart 2024 aan de Tweede Kamer verzonden. We concluderen:- Er is een grote diversiteit in de sector, het belang van kennisveiligheid wordt verschillend ervaren.
- Hogescholen doen over het algemeen minder (sensitief) onderzoek en werken minder samen met partners van buiten de Europese Unie.
- Een aantal hogescholen voldoet nog niet aan de afspraken van het Bestuursakkoord 2022 en hebben nog geen systematische risicoanalyse uitgevoerd of bestuurlijk portefeuillehouder of adviesteam aangesteld.
- Risicoanalyses zijn veelal gericht op onderzoek of technologie. Voor hogescholen speelt daarnaast ook hun positie in het ecosysteem: hogescholen werken samen met bedrijven of instituten. Hogescholen vormen een toegangspoort tot hun netwerk.
- Een groot aantal hogescholen ontwikkelt geen kennisveiligheidsbeleid omdat er geen risico’s spelen. Een risico is dat met onvoldoende ontwikkelde expertise het ook niet goed mogelijk is om kennisveiligheidsrisico’s te signaleren.
Sectorbeeld KNAW- en NWO-instituten: beleid in ontwikkeling, betrokkenen zien beperkt risico’s
Het sectorbeeld KNAW- en NWO-instituten is in juni 2024 aan de Tweede Kamer verzonden. We concluderen:- De beleidsontwikkeling en vaststelling ligt bij de bureaus van KNAW en NWO-I, de implementatie en instituut-specifieke invulling ligt bij de instituten.
- Er is wordt intensief samengewerkt op kennisveiligheidsbeleid tussen instituten en tussen de bureaus van KNAW en NWO-I.
- De bureaus en instituten zien over het algemeen beperkt risico’s op het vlak van kennisveiligheid.
- Abstract nationaal beleid vertaalt zich binnen de instituten tot impact op het individuele niveau van veelbelovende sollicitanten en gewaardeerde collega’s. Dit kan leiden tot stigmatisering, discriminatie of uitsluiting.
- Kennisveiligheidsbeleid vraagt om een nieuwe balans tussen academische waarden en nationale veiligheid.
- Er zijn verschillende interpretaties van concepten (waaronder 'kroonjuwelen') wat invloed heeft op risicoanalyses en te ontwikkelen kennisveiligheidsbeleid.
