Dialogic voerde in 2025 een onderzoek uit in opdracht van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) naar de afhankelijkheid van bigtech in het funderend onderwijs. Wat komt er uit het onderzoek? En waarom is dit onderwerp urgenter dan ooit? We gaan in gesprek met Guido de Moor, senior onderzoeker bij Dialogic.
Jullie hebben onlangs een onderzoek afgerond naar big tech in het funderend onderwijs. Wat was daar precies de vraag?
OCW wilde weten hoe afhankelijk scholen op dit moment zijn van partijen zoals Google en Microsoft. We hebben gekeken naar twee soorten systemen: 1) de systemen voor het primaire proces; het eigenlijke lesgeven en leren, zoals digitale klaslokalen, en 2) het secundaire proces, oftewel de organisatie en administratie achter de schermen. Denk aan de opslag van bestanden en de mailomgeving.En, wat bleek? Zijn onze scholen ‘verslaafd’ aan Big Tech?
“Het woord ‘verslaafd’ is te zwaar, maar de afhankelijkheid is erg groot. Bijna elk schoolbestuur gebruikt Microsoft 365 voor de organisatie, en een meerderheid gebruikt Google Workspace voor het lesgeven. In principe hoeft afhankelijkheid niet problematisch te zijn; deze bedrijven leveren immers diensten die efficiënt, veilig en goed geregeld zijn. Het wordt echter wel een probleem als er geen keuzevrijheid meer is, of als publieke waarden zoals de autonomie van de school in het gedrang komen. Scholen geven zelf aan dat ze door een gebrek aan tijd, geld en specialistische kennis eigenlijk niet zelfstandig kunnen overstappen naar een alternatief.Waarom is het zo lastig om voor iets anders te kiezen? Er zijn toch alternatieven?
“Dat klopt, er zijn wel losse alternatieven, maar Microsoft en Google bieden ‘one-stop-shops’ aan. Alles zit in één pakket en werkt naadloos samen. Als je één onderdeel wilt vervangen, bijvoorbeeld Microsoft Teams door een alternatief zoals het Canadese BigBlueButton, merken scholen dat dit lastig is, omdat alles zo met elkaar verweven is. Bovendien zijn de kosten voor deze ‘one stop’-pakketten nu vaak heel laag, waardoor een overstap op de korte termijn altijd duurder en ingewikkelder is. Het gebruiksgemak is voor de meeste afnemers simpelweg doorslaggevend.Dialogic dook in 2024 dieper in de alternatieven voor big tech in het onderwijs.
Zijn die afhankelijkheden dan ook echt een probleem?
“Dat hangt ervan af vanuit welk perspectief je kijkt.- Vanuit publieke waarden zien we vooral risico’s voor de autonomie van scholen: ze hebben weinig te kiezen en weinig te onderhandelen.
- Vanuit marktwerking is er nauwelijks echte concurrentie, omdat volwaardige Europese alternatieven ontbreken.
- En vanuit strategisch oogpunt geldt: als Microsoft of Google morgen uitvalt of haar diensten blokkeert, ligt een groot deel van het onderwijs plat. Dat risico is door geopolitieke spanningen wel toegenomen, al is er op dit moment nog geen sprake van een acute leveringsdreiging.”
Tegelijkertijd leveren Microsoft en Google ook veel op, toch?
“Zeker. Ze scoren hoog op efficiëntie, beveiliging en naleving van regels. Niemand heeft zoveel capaciteit om veilige en stabiele diensten te bouwen als deze partijen. Voor scholen is het daarom rationeel om voor big tech te kiezen. Dat is precies de kern van het dilemma: je wilt minder afhankelijk zijn, maar de beste en goedkoopste diensten komen nu juist van diezelfde bedrijven.”Waarom is dit onderwerp ook buiten het funderend onderwijs urgent?
“We zien dat het risico op onderbrekingen van de levering toeneemt, mede door geopolitieke spanningen. Hoewel de kans op een totale uitval nu nog klein lijkt, is de impact gigantisch als het gebeurt. Als een buitenlandse overheid via wetgeving toegang zou eisen tot onze data, of als de kosten plotseling enorm stijgen, moeten we een alternatief hebben. Die regie, of autonomie, is essentieel voor een gezonde democratie.”Wat is de belangrijkste boodschap aan OCW?
“Dat er geen snelle oplossing is. Minder afhankelijk worden betekent investeren, samenwerken en keuzes maken op de lange termijn. Maar niets doen is óók een keuze – en die maakt ons stap voor stap kwetsbaarder.”Wat zijn de volgende stappen voor Dialogic?
“Wij zijn op dit moment bezig met een vervolgonderzoek waarin we de afhankelijkheden van big tech in kaart brengen voor de sectoren mbo, hoger onderwijs, wetenschap, media, erfgoed en kunst en cultuur.”
Het onderzoek naar de afhankelijkheden van big tech in het funderend onderwijs en de kabinentsreactie is hier te vinden. Het onderzoek naar de afhankelijkheden in andere sectoren wordt naar verwachting begin maart afgerond.
Dialogic richt zich in 2026 steeds meer op vraagstukken rondom digitale weerbaarheid en kennisveiligheid. Op deze pagina valt daar meer over te lezen.
