In het publiek debat over de financiering van het mkb en startups wordt er regelmatig op gewezen dat deze bedrijven moeite zouden hebben om risicodragend kapitaal te verwerven. Een gevolg hiervan is dat het mkb en startups belemmerd worden in hun groei, omdat zij niet in staat zijn om bijvoorbeeld te investeren in innovatie. Deze situatie is ongunstig voor de bedrijven en voor de Nederlandse economie als geheel. Kansen op economische groei, meer werkgelegenheid en innovaties worden mogelijk gemist. De Tweede Kamer heeft aandacht voor deze problematiek en heeft de minister gevraagd ondernemers te helpen. Zij heeft daartoe twee moties ingediend die vragen om:
- te onderzoeken wat nodig is om een nieuwe versie van de durfkapitaalregeling op te zetten waarbij particulieren met belastingvoordelen geld kunnen verstrekken aan mkb-bedrijven, en in kaart te brengen welke kosten hiermee gemoeid zijn en
- een verkenning uit te laten voeren naar de noodzaak van een fonds voor kleine en achtergestelde leningen van 50.000 tot 500.000 euro voor het mkb.
Bevindingen
Behoefte
- Het is niet met zekerheid te stellen hoe groot het aanbod en de vraag naar achtergestelde leningen is, omdat een deel van de markt niet zichtbaar is (onderhandse leningen).
- Achtergestelde leningen kunnen mogelijk een beperkt positief effect hebben op vervolgfinanciering van vervolgfinanciers zoals banken, maar dit effect is niet eenduidig te kwantificeren.
- Ook bij aandelenkapitaal is een deel van de markt niet zichtbaar in de data als gevolg van onderhandse investeringen.
- Eigen vermogen financiering (aandelenkapitaal) kan mogelijk een positief effect hebben op vervolgfinanciering, maar dit effect is lastig te kwantificeren.
Verhouding van instrumenten tot financieringslandschap en andere beleidsinstrumenten
- Door de overlap nieuwe regelingen met andere beleidsinstrumenten, kan er competitie ontstaan tussen publieke middelen.
- Er lijkt geen brede steun te bestaan voor de introductie van een nieuw beleidsinstrument gericht op het stimuleren van achtergestelde leningen voor het mkb.
- Wat betreft de mogelijke beleidsopties voor startups, is er beperkt overlap met bestaande instrumenten zoals de Seed Business Angel regeling (deze regeling richt zich op business angels die samen investeren, niet op individuele business angels).
Beleidsopties
- Er zit een hoge mate van onzekerheid in het daadwerkelijke gebruik van de fiscale regelingen. Met de fiscale regelingen zal er risicodragend kapitaal beschikbaar komen voor het mkb en startups, maar het is niet met zekerheid te zeggen welk gedeelte hiervan additioneel is. Gezien de beperkte en afnemende behoefte van de onderzochte typen financiering, zou de additionaliteit beperkt kunnen zijn. Ook is er een hoog risico op misbruik en oneigenlijk gebruik. Er zullen regels en voorwaarden moeten worden opgesteld om dit tegen te gaan en dit moet worden gecontroleerd.
- Bij een fonds kan er een budgetplafond worden ingesteld en is er een kleine kans op misbruik door de controlerende rol van het fonds. Ook kan er door een fonds in goede bedrijven worden geïnvesteerd door een due diligence proces en kan het fonds revolverend zijn. Echter, met een fonds kunnen minder ondernemingen worden bereikt dan bij een fiscale regeling en zijn er hoge kosten voor het fondsbeheer in verband met intensieve screening en beheer. Daarnaast zou een fonds voor achtergestelde leningen alleen mogelijk zijn met substantiële subsidiebedragen (gezien beperkt rendement door de kleine tickets en het hoge risico van achtergestelde leningen).
Aanbevelingen
- Via bestaand (publiek) financieringsinstrumentarium kunnen knelpunten in de financiering voor mkb (bijvoorbeeld via Qredits met hogere niet-achtergestelde leningen) en startups (bijvoorbeeld via de Seed Business Angel regeling) al meer worden opgelost. Bij startups kan ook vraag en aanbod meer bij elkaar worden gebracht door het faciliteren van investeerders (zoals business angels) om startups te vinden die investeringen zoeken en vice versa.
- Stimuleer het type financiering waar vanuit mkb-bedrijven en startups behoefte aan is. Er is de afgelopen jaren een teruglopende behoefte aan achtergestelde leningen bij het mkb. In het geval van startups kan het zijn dat er meer behoefte is aan professionele investeerders, die naast financiering ook meerwaarde in de vorm van advies en netwerken met zich meebrengen (smart money).
- Heb oog voor uitvoeringsaspecten bij de invoering van een fiscale regeling.
- Indien ervoor wordt gekozen om nieuwe instrumenten te introduceren, koppel deze nieuwe instrumenten dan aan (opkomende) uitdagingen in de financieringsmarkt.
- Sluit (waar mogelijk) aan bij het ontwerpen van een eventuele fiscale regeling voor investeringen in startups bij geïdentificeerde good practices uit eerder onderzoek (bijvoorbeeld initieel belastingvoordeel, belastingvoordeel op kapitaalwinst, gedeeltelijke targeting van bedrijven op basis van leeftijd en grootte, een minimale investeringsduur en een limiet voor de investeringsgrootte.
