Onderzoek naar de markt voor incidentele loterijen

Een loterij organiseren mag in Nederland niet zomaar: Je hebt een vergunning nodig. Deze vergunningen zijn er voor verschillende soorten loterijen. De meeste loterijen zijn atikel 3-loterijen, vernoemd naar artikel 3 van de Wet op de Kansspelen waarin zij worden toegestaan. Hierbinnen wordt een onderscheid gemaakt tussen de niet-incidentele loterijen (meer trekkingen, langer lopend, zoals bijvoorbeeld een Postcodeloterij) en incidentele loterijen (minder trekkingen, beperkte looptijd).

Voor incidentele loterijen (beperkt in looptijd en aantal trekkingen) kan dit via de Kansspelautoriteit als de prijzenpot groter is dan €4.500 en anders bij de gemeente waar de trekking wordt uitgevoerd. Aan deze vergunning is een aantal voorwaarden verbonden, waaronder dat 40% van de opbrengst aan een goed doel wordt besteed.

In opdracht van het WODC heeft Dialogic onderzoek gedaan naar de markt voor incidentele loterijen. Er is op dit moment geen duidelijk zicht op het aantal incidentele loterijen dat jaarlijks wordt georganiseerd. Daarnaast zijn de afgelopen jaren white label platforms opgekomen: bedrijven die de organisatie van een loterij geheel of gedeeltelijk uit handen nemen van de aanvrager van de vergunning. Het onderzoek biedt inzicht in de grootte van de markt, de rol van white label platforms en de vraag welke problemen de opkomst hiervan mogelijk kan veroorzaken op de markt.

Hiervoor hebben we gegevens opgevraagd over verleende vergunningen bij de Kansspelautoriteit en gemeenten en interviews afgenomen bij betrokkenen in het veld, waaronder loterij-organisaties, white label platforms, goede doelen die hebben samengewerkt met white label platforms en de toezichthouders en beleidsmakers. Verder is een enquête uitgezet onder bestuurders van verenigingen en stichtingen en zijn de loterijpagina’s van gemeentewebsites onderzocht. Tenslotte hebben wij gekeken welke vergelijkbare regelgeving er is in Denemarken, het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk.

De exacte grootte van de markt is moeilijk om in te schatten: Niet van alle gemeenten hebben wij data over het aantal vergunningen en we hebben weinig kennis over het aantal loterijen dat zonder vergunning plaatsvindt. In de data die we hebben zien wij geen duidelijke toe- of afname van het aantal incidentele loterijen. Wat wel opvalt is dat bij de grotere loterijen (Ksa-vergunning) sinds 2020 het aantal aangevraagde loten groeit. Vermoedelijk komt dat door de opkomst van white label platforms, die met digitale platforms gemakkelijk meer loten kunnen uitgeven.

In het onderzoek hebben we drie actieve white label platforms gevonden en een aantal die niet meer actief zijn. Bij de grote incidentele loterijen zijn zij in de periode 2017-2023 in ca. één op de vijf loterijen betrokken. Naar schatting zijn zij bij maximaal 5% van de totale incidentele loterijen betrokken. Het lijkt er op basis van de gegevens die we hebben niet op dat zij tarieven vragen die niet marktconform zijn.

Het huidig toezicht vereist vergunningaanvragen bij gemeenten voor kleine en bij de Ksa voor grote incidentele loterijen. Niet alle loterijen vragen een vergunning aan en veel gemeenten monitoren dit niet actief. Toezicht op white label platforms kan bijdragen aan professionalisering en een gelijk speelveld, mogelijk geïnspireerd door buitenlandse reguleringen (zoals bijvoorbeeld de Britse external lottery managers). Op dit moment is de noodzaak voor verdere regulering voor white label platforms echter niet duidelijk. Er zijn in het onderzoek maar beperkte signalen naar voren gekomen dat er zaken niet goed gaan.

Het onderzoek is op 11 september aangeboden aan de Tweede Kamer. Lees hier de betreffende Kamerbrief.