Eén van de beleidsinstrumenten hiervoor is de Verklaring Omtrent het Gedrag voor natuurlijke personen (hierna: VOG). De VOG is bedoeld om te voorkomen dat personen met een relevant justitieel verleden functies bekleden waarin zij een risico kunnen vormen voor anderen. Dit instrument speelt een rol bij het beschermen van kwetsbare personen tegen risico’s zoals seksueel geweld.
In de huidige VOG-screening worden politiegegevens niet standaard geraadpleegd en, als zij wel worden betrokken, mogen deze niet als zelfstandige weigeringsgrond worden gebruikt. Dit betekent dat een VOG niet geweigerd kan worden op basis van politieregistraties alleen, hooguit ter ondersteuning van justitiële gegevens dienen. Dit is anders voor de in 2022 ingevoerde ‘VOG politiegegevens’, waar deze gegevens wél een zelfstandige weigeringsgrond kunnen vormen. De VOG P geldt momenteel voor een zeer beperkt aantal functies.
Met het oog op de bescherming van kwetsbare personen wil het ministerie van Justitie en Veiligheid inzicht krijgen in wat de voor- en nadelen zijn van het standaard betrekken van politiegegevens in de VOG-screening. Deze gegevens kunnen bijdragen aan een betere bescherming van kwetsbare personen doordat een vollediger beeld van de aanvrager wordt verkregen. Ook zouden deze mogelijk als zelfstandige weigeringsgrond kunnen dienen. Het gaat hierbij om de VOG-screening voor alle functies waarin sprake is van een gezags- of afhankelijkheidsrelatie of op een locatie waar zich kwetsbare personen bevinden.
Beoogd wordt de voor- en nadelen ten opzichte van de huidige werkwijze volledig in kaart te brengen. Het gebruik van politiegegevens roept de nodige rechtsstatelijke, ethische en privacy-gerelateerde vragen op. Het gebruik van politiegegevens zonder rechterlijke vaststelling van schuld kan namelijk leiden tot een grotere inbreuk op de privacy van de aanvrager en roept vragen op over de onschuldpresumptie. Ook roept dit vragen op over het systeem waarbinnen door de politiegegevens worden verzameld, verwerkt en bewaard. Te denken valt aan bewaartermijnen en wijze van registreren, in het bijzonder hoe bij seksuele delicten aan dossiervorming wordt gedaan en met aangiftes wordt omgegaan.
Het doel van dit onderzoek dat we samen met de Universiteit Leiden uitvoeren is om inzichtelijk te maken wat de voor- en nadelen zijn voor betrokken partijen - ten opzichte van de huidige werkwijze - van het standaard betrekken van politiegegevens en het gebruik daarvan als zelfstandige weigeringsgrond in de VOG-screening voor functies waarin sprake is van een gezags- of afhankelijkheidsrelatie of op een locatie waar kwetsbare personen zich bevinden.
