Nederlandse muziekproducties in de online markt

In opdracht van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) heeft Dialogic, in samenwerking met het Instituut voor Informatierecht (IViR), onderzoek uitgevoerd naar knelpunten en mogelijke stimuleringsmaatregelen voor Nederlandse muziekproducties in de online markt. Dit onderzoek komt voort uit een motie van de Tweede Kamer waarin werd gevraagd te verkennen of een investeringsverplichting of heffing op audiostreamingdiensten zou kunnen bijdragen aan de ondersteuning van de Nederlandse muzieksector.

 

Onderzoeksvraag en methodologie

De centrale vraag van dit onderzoek luidde:

1. Welke knelpunten bestaan er in de markt voor online muziekdiensten die mogelijk leiden tot een disbalans tussen de inkomsten voor Nederlandse muziekmakers en de inkomsten voor online muziekdiensten?
2. In hoeverre zijn Nederlandse muziekproducties minder zichtbaar of vindbaar ten opzichte van internationale muziekproducties?
3. Welke mogelijke stimuleringsmaatregelen, binnen het Europese juridische kader, kunnen worden opgelegd aan online muziekdiensten om Nederlandse muziekproducties te bevorderen?
4. Hoe kunnen deze maatregelen doorwerken op de bredere markt voor audiodiensten in Nederland?

Om deze vragen te beantwoorden, is gebruikgemaakt van verschillende onderzoeksmethoden: een uitgebreide deskstudie, diepte-interviews met belanghebbenden uit de muzieksector en een internationale vergelijking met landen als Frankrijk en Canada.

Bevindingen

Uit het onderzoek blijkt dat de markt voor online muziekdiensten grotendeels wordt beheerst door grote internationale platforms zoals Spotify, YouTube Music en Apple Music. Nederlandse muziekproducties zijn in principe breed beschikbaar, maar hun zichtbaarheid wordt beïnvloed door algoritmen, afspeellijsten en consumentenvoorkeuren. De belangrijkste knelpunten in de markt voor online muziekdiensten zijn:

1. Het meest genoemde knelpunt in de markt voor online muziekdiensten betreft de onevenwichtige inkomstenverdeling van de opbrengsten van een muziekstuk, specifiek de disbalans tussen de makers en de platenmaatschappij.
2. Vaak is niet duidelijk hoe afspeellijsten door platforms zijn samengesteld, terwijl deze lijsten wel van groot belang zijn voor de zichtbaarheid van de artiest.
3. De afdracht van licentievergoedingen door social mediaplatforms aan CBO’s en/of platenmaatschappijen is veelal veel geringer dan van de streamingplatforms of zelfs geheel afwezig.
4. Een vierde knelpunt is de opkomst van AI-gegenereerde muziek. Hierbij spelen diverse aspecten een rol zoals de mate waarin AI-gegenereerde muziek op streamingsdiensten muziek van ‘echte’ artiesten belemmert. Daarnaast is er ook een gebrek aan transparantie rondom de manier waarop AI wordt getraind.

Mogelijke beleidsmaatregelen

We stellen in het onderzoek enkele beleidsmaatregelen voor die de positie van Nederlandse muziekmakers kunnen versterken, waaronder:

• Verbetering van de inkomenspositie van makers
• Verhogen van zichtbaarheid en vindbaarheid van Nederlandse muziek
• Grip krijgen op AI en digitale ontwikkelingen
• Versterken van de Nederlandse muziekindustrie

Conclusie

We concluderen dat een heffing of investeringsverplichting voor streamingdiensten economisch en juridisch geen doelmatige oplossing is. In plaats daarvan bevelen we aan om in te zetten op gerichte beleidsmaatregelen die bijdragen aan een eerlijke verdeling van inkomsten, betere ondersteuning van artiesten en een sterkere infrastructuur voor de Nederlandse muziekindustrie.

 

Het onderzoek is op 17 maart 2025 aangeboden aan de Tweede Kamer. Lees hier de betreffende Kamerbrief en Beslisnota.