Meldingsbereidheid onder veroordeelden met een zelfmeldstatus

Veroordeelden die een vrijheidsstraf moeten ondergaan in de gevangenis, kunnen worden opgeroepen om zichzelf op een vastgestelde datum bij een vastgestelde gevangenislocatie te melden. Dit zogeheten ‘zelfmelden’ heeft voordelen voor de veroordeelden – zij weten wanneer ze vast zullen zitten en kunnen daar zich met hun omgeving op voorbereiden (denk aan het regelen van de betaling voor de woning of het verlof opnemen bij de werkgever). Echter blijkt dat minder dan de helft (ca. 45%) van de veroordeelden met een zelfmeldstatus hier daadwerkelijk gebruik van maakt. Wanneer een veroordeelde zich niet meldt kan deze op elk moment worden aangehouden door de politie.

In dit onderzoek heeft Dialogic in opdracht van het WODC onderzocht 1) waarom meer dan de helft van de veroordeelden met een zelfmeldstatus geen gehoor geeft aan de oproep en 2) hoe de meldingsbereidheid verhoogd zou kunnen worden. Om dit te onderzoeken hebben wij in de gevangenissen gesproken met zowel gedetineerden die zich gemeld hebben, als gedetineerden die dit niet hebben gedaan en als arrestant zijn binnengekomen. De meeste zelfmelders gaven aan dat ze, na het ontvangen van de oproep, niet eens overwogen hebben om hier geen gehoor aan te geven. De meest genoemde reden bij de niet-zelfmelders is dat ze de brief niet hebben ontvangen. Dit is te verklaren doordat niet-zelfmelders vaker geen vast woonadres hebben.

De grootste winst voor het verhogen van de meldingsbereidheid is te behalen door het vergroten van het bereik van de zelfmeldoproep (door deze bijvoorbeeld aangetekend te versturen en in meerdere talen aan te bieden). Persoonlijk en proactief contact biedt veel mogelijkheden om ondersteuning op maat te bieden (een pilot in de drie noordelijke provincies liet hier al veelbelovende resultaten op zien). Daarnaast zou flexibiliteit rondom de zelfmelddatum en gevangenislocatie de meldingsbereidheid onder deze groep verhogen. Het meer belichten van de voordelen van zelfmelden in de zelfmeldoproep (bijvoorbeeld door ze duidelijk tegenover de nadelen te zetten) zou veroordeelden die twijfelen, mogelijk over de streep kunnen trekken. Praktische voordelen, zoals het mee kunnen nemen van sigaretten en je eigen verzorgingsproducten, kunnen soms de doorslag geven in rationale afwegingen.