In de periode januari tot en met augustus 2025 heeft Dialogic in opdracht van Rijkswaterstaat (hierna: RWS) een evaluatie uitgevoerd van het programma Innovaties in de Kustlijnzorg (hierna: IKZ) en in het bijzonder het gebruik van het innovatiepartnerschap (hierna: IPS) binnen dit programma.
Introductie
Het programma IKZ is opgezet om het onderhoud aan de Nederlandse kustlijn door middel van zandsuppletie te verduurzamen met behulp van duurzame en kosteneffec-tieve innovaties. Hiermee draagt IKZ bij aan de ambitie van RWS en IenW om in 2030 klimaatneutraal te zijn en circulair te werken. Om tot duurzame en kosteneffectieve innovaties te komen is gekozen voor het innovatiepartnerschap als aanbestedings-procedure. Insteek hierbij is dat innovaties die het innovatiepartnerschap succesvol doorlopen minimaal één keer worden toegepast binnen het reguliere kustlijnzorgprogramma van RWS. Het programma IKZ liep van 2018 tot en met 2024 en is het eerste programma waarbij RWS het IPS heeft toegepast. Voor de evaluatie is een combinatie van onderzoeksmethoden ingezet, waaronder deskstudie, portfolioanalyse, interviews en twee validatieworkshops.Conclusie
Al met al heeft RWS met het IPS IKZ beoogd de relatie met de markt op een andere leest te schoeien dan die van een traditionele opdrachtgever-opdrachtnemer-relatie. Hoewel RWS ervaring heeft met tal van manieren van inkopen met meer of minder ruimte voor innovatie, had het in 2018 nog geen ervaring met het destijds relatief nieuwe innovatiepartnerschap. Er is met het IPS IKZ gepoogd om ruimte te maken om samen met de markt te komen tot innovatieve oplossingen voor het op een meer duur-zame wijze grootschalig suppleren van zand ten behoeve van de kustlijnzorg (en de grote vaargeulen) in Nederland. Ondanks het bij aanvang van het IPS IKZ beperkte gebruik (en jurisprudentie) van IPS als aanbestedingsvorm, heeft RWS naar ons idee een serieuze en moedige poging en investering (in geld, mensen en aandacht) gedaan om het IPS als aanbestedingsprocedure voor de eerste keer (voor RWS) te beproeven. Het is een langdurig en complex leertraject gebleken met waardevolle lessen hoe RWS in de toekomst kan omgaan met de inzet van een IPS.Lessen voor een succesvolle IPS
Op basis van gesprekken met direct betrokkenen bij IPS IKZ alsook andere overheden die ervaring hebben opgedaan met een IPS hebben we zeven randvoorwaarden geformuleerd die de kans op een succesvolle IPS vergroten. Deze randvoorwaarden kunnen gezien worden als een soort ‘checklist’ die voorafgaand aan een IPS doorlopen moet worden:1. Zorg voor een samenhangende (beleids)doelstelling en -visie die consistent is over de beleids- en uitvoeringsorganisatie, waar de doelstelling van het IPS aan gekoppeld kan worden.
2. Zorg voor een koppeling aan de politiek-bestuurlijke ambitie.
3. Reserveer tijdig ruim voldoende budget voor de commerciële fase en houd re-kening met het feit dat innovatie (tijdelijk) extra financiering vergt.
4. Breng het aantal innovaties in de O&O-fase zo snel als mogelijk terug naar een behapbaar aantal.
5. Zorg dat het IPS wordt uitgevoerd in de staande organisatie (of de staande organisatie in elk geval betrokken is) en er sprake is van voldoende veranderbereidheid.
6. Onderschat de positie, belangen en businessmodellen van de markt niet.
