Inventarisatiestudie kennis- en innovatieprogramma MMIP Kernenergie

Aanleiding 

Het kabinet-Rutte IV besloot de bedrijfsduur van de kerncentrale in Borssele te verlengen en twee nieuwe kerncentrales te bouwen. In het Hoofdlijnenakkoord van kabinet-Schoof is deze ambitie verder verhoogd naar de bouw van vier nieuwe kerncentrales in Nederland. Daarnaast is er politieke aandacht voor de mogelijke inzet van zogeheten Small Modular Reactors (SMR’s). 

Om deze ambities te realiseren, is een solide Nederlandse kennis- en innovatiebasis essentieel. Daarom is een verkennend missieteam Kernenergie opgericht. Dit team heeft een Meerjarig Missiegedreven Innovatieprogramma (MMIP) Kernenergie ontwikkeld. Het doel van dit programma is om de nucleaire kennisinfrastructuur te waarborgen, te versterken en toekomstbestendig te maken door gerichte investeringen in onderwijs, onderzoek en innovatie. 

Binnen het MMIP Kernenergie zijn acht onderzoeksthema’s vastgesteld:

1. Stralingsbescherming 
2. Systeemkennis (inpassing in het Nederlandse energiesysteem);
3. Kennis over nucleaire reactor- en splijtstofcyclustechnologie; 
4. Aan reactoren gerelateerde ‘enabling’ onderwerpen; 
5. Hogetemperatuur waterstofproductie; 
6. Materiaalonderzoek, waaronder met behulp van nucleaire/ioniserende straling; 
7. Verwerking en opslag radioactief afval en geologische eindberging; 
8. Perceptie, communicatie en draagvlak. 

Doelstelling

De vraag naar een duidelijk overzicht van de specifieke kennis- en innovatiebehoeften binnen overheden en bedrijven neemt toe. Er is behoefte aan inzicht in de beschikbare mogelijkheden en de investeringen die nodig zijn om het kennisecosysteem voor kernenergie in Nederland verder te ontwikkelen en te versterken. 

In opdracht van de programmadirectie Kernenergie van het ministerie van Klimaat en Groene Groei heeft Dialogic, in samenwerking met de Vlaamse Instelling voor Technologisch Onderzoek (VITO) en het Belgian Nuclear Research Centre (SCK CEN), een inventarisatiestudie uitgevoerd voor het kennis- en innovatieprogramma kernenergie. Dit onderzoek vond parallel plaats aan een ander onderzoek naar human-capitalvraagstukken in het nucleaire domein. Hoewel beide onderwerpen raakvlakken hebben, richt deze studie zich niet op human capital. 

De inventarisatiestudie heeft twee hoofddoelen:

1. Het in kaart brengen van de behoeften aan kennisontwikkeling en innovatie binnen het nucleaire domein, wat leidt tot een kennis- en innovatieprogramma kernenergie. 
2. Het opstellen van thematische roadmaps op basis van deze inventarisatie, gericht op kennisontwikkeling en innovatie in het nucleaire domein. 

Aanpak

Door middel van een deskstudie, gebaseerd op onder andere visiedocumenten, en 42 interviews met in totaal 57 stakeholders hebben we waardevolle inzichten verkregen in de kennis- en innovatievraagstukken en het nucleaire ecosysteem in Nederland. 

Deze vraagstukken zijn vervolgens geordend en geclusterd binnen de acht MMIP-thema’s. In vier werksessies, waaraan telkens 10 tot 15 stakeholders deelnamen, zijn de vraagstukken verder aangescherpt, toegelicht en gevalideerd. 

Daarna zijn in een overkoepelende werksessie met 19 experts concrete stappen bepaald voor de uitwerking van de thematische roadmaps. Na elke werksessie kregen deelnemers de mogelijkheid om schriftelijk te reageren op tussenproducten. 

Resultaten

In dit rapport schetsen we eerst de recente ontwikkelingen in het overheidsbeleid voor de Nederlandse nucleaire kennisinfrastructuur sinds 2020, inclusief de genomen stappen op het gebied van ontwikkeling en stimulering. Daarnaast geven we een beknopte beschrijving van het Nederlandse nucleaire innovatie-ecosysteem. 

Vervolgens presenteren we een overzicht van de opgehaalde kennis- en innovatievragen, waarbij we ook de context en inhoud ervan toelichten. Dit draagt bij aan een beter inzicht in de concrete uitdagingen waarop kennis- en innovatieprogramma’s kunnen worden afgestemd. 

Daarnaast werken we acht thematische roadmaps uit. Deze bevatten de ambities, te nemen stappen, termijnen en onzekerheden, evenals de betrokken partners. Ook beschrijven we relevante internationale gremia en onderzoeksprogramma’s waarin Nederland kan samenwerken met internationale partners. 

Naast de kennis- en innovatievraagstukken en de roadmaps doen we enkele aanbevelingen om het nucleaire innovatie-ecosysteem te versterken: 

1. Versterk programma’s voor onderwijs en training. 
2. Stimuleer (inter)nationale samenwerking. 
3. Borg hoogwaardige faciliteiten en zorg voor adequate coördinatie. 
4. Beheer en behoud opgedane kennis met een effectief kennismanagementsysteem. 
5. Zorg voor voldoende valorisatie van kennis. 
6. Waarborg de continuïteit van het MMIP na 2030. 

Dialogic dankt alle stakeholders en partners die hebben bijgedragen aan de totstandkoming van dit onderzoek en wenst de betrokkenen veel succes met het verder vormgeven van de kennis- en innovatieprogramma’s.