Evaluatie Nationaal Klimaat Platform

Het Nationaal Klimaat Platform (NKP) werd eind 2022 ingesteld door het toenmalige kabinet voor een periode van vier jaar. Het doel was om de maatschappelijke betrokkenheid bij het klimaatbeleid te vergroten. Het platform richt zich op het aanjagen van de dialoog over de klimaattransitie en het signaleren van kansen en knelpunten, die door bijvoorbeeld burgers en ondernemers worden ervaren. Ook adviseert het NKP gevraagd en ongevraagd over haar bevindingen aan de minister van Klimaat en Groene Groei (KGG). Onderzoeksbureau Dialogic was door KGG gevraagd om te evalueren hoe het NKP invulling geeft aan haar mandaat en hoe het NKP zich positioneert in de context van de bredere klimaatgovernance.

Wat was de aanleiding van de evaluatie?

Het Nationaal Klimaatplatform (NKP) is in 2022 opgericht voor vier jaar. In het oprichtingsmandaat stond dat er na twee jaar een korte, externe evaluatie zou plaatsvinden. Het ministerie van KGG vroeg hiervoor onderzoeksbureau Dialogic te onderzoeken hoe het NKP uitvoering geeft aan zijn mandaat en wat de meerwaarde van het platform is binnen de bredere klimaatgovernance.

Hoe geeft het NKP invulling aan haar mandaat?

Het NKP heeft twee kernopdrachten:

1. het aanjagen van de maatschappelijke dialoog over de transitie;
2. gevraagd en ongevraagd signaleren en adviseren aan de minister van Klimaat en Groene Groei over ontwikkelingen, knelpunten en oplossingsrichtingen.

Door met uiteenlopende maatschappelijke groepen in gesprek te gaan, vangt het NKP signalen uit de samenleving op en geeft het bottom-up initiatieven zichtbaarheid. Hierbij heeft het platform ook aandacht voor groepen die zich minder betrokken voelen bij de transitie.

In de eerste jaren ontwikkelde zich bovendien een soort derde functie: een sterke netwerkfunctie. Het NKP heeft meermaals partijen samengebracht (bijvoorbeeld in de Maatschappelijke Alliantie en de Warmtealliantie) waar knelpunten werden besproken en concrete oplossingslijnen werden voorgesteld. De Warmtealliantie leidde tot het Warmtebod, gericht op het doorbreken van stagnatie rond warmtenetten en het herstel van consumentenvertrouwen. De Maatschappelijke Alliantie, opgericht na de val van het kabinet in 2023, heeft de politiek herhaaldelijk gewezen op het belang van continuïteit in het klimaatbeleid.

Welke activiteiten onderneemt het NKP?

Het NKP organiseert en ondersteunt uiteenlopende activiteiten die bijdragen aan zijn kerntaken, onder meer:

• werkbezoeken en bijeenkomsten;
• gesprekken met specifieke doelgroepen (burgers, ondernemers);
• informatievoorziening (dashboards);
• ondersteuning bij beleidsontwikkeling;
• communicatie via sociale media, webinars en podcasts;
• rapportages van bevindingen;
• de ‘Top van Onderop’-conferentie (landelijk en regionaal);
• netwerk- en coalitievorming.

Welke positie neemt het NKP in en wat is de toegevoegde waarde?

Op basis van onze bevindingen concluderen we dat het NKP van toegevoegde waarde is in de bredere klimaatgovernance. Het platform richt zich expliciet op maatschappelijke doelgroepen en thema’s, waardoor het een onderscheidend karakter heeft ten opzichte van organisaties die zich meer richten op het monitoren van beleid (zoals het Planbureau voor de Leefomgeving), de wetenschappelijke onderbouwing van beleid (zoals de Wetenschappelijke Klimaatraad) en initiatieven waarmee burgers meedenken over beleid (zoals het Nationaal Burgerberaad Klimaat).

Het NKP faciliteert op een laagdrempelige manier dialoog over belemmeringen, dilemma’s en kansen en vertaalt breed gedragen inzichten uit het veld naar signalen en adviezen voor politiek en overheid. Door korte lijntjes naar betrokken ministers en ministeries kan het actuele thema’s op de agenda zetten en handelingsperspectieven aanreiken. Tegelijkertijd blijft het platform onafhankelijk in zijn keuzes over wat het signaleert en adviseert. De liaison-functie vanuit het ministerie van KGG helpt ervoor te zorgen dat signalen en adviezen goed landen bij de juiste directies.

Wat kan het NKP verbeteren?

In ons advies hebben we het NKP geadviseerd selectiever te zijn in welke signalen en adviezen worden uitgelicht. In de beperking toont zich immers de meester. Dit zou het voor ministers en ministeries ook eenvoudiger moeten maken om alle signalen en adviezen van een reactie of appreciatie te voorzien. Daarnaast kunnen alle signalen en adviezen dan origineel zijn zonder reeds bestaande inzichten te herhalen. Tegelijkertijd realiseren wij ons dat dit de facto een taak van het NKP is. Het herhaald signaleren van bijvoorbeeld aanhoudende/persisterende knelpunten kunnen soms juist nodig zijn om urgentie te creëren en het onderwerp (opnieuw) op de politieke agenda te plaatsen. Het is aan het NKP om deze afweging te maken. De liaisons vanuit het ministerie van KGG zijn onzes inziens goed gepositioneerd om het bestuurlijke, ministeriële en politieke proces te begeleiden – om de signalen en adviezen goed te laten landen bij de daarvoor relevante partijen.

Wat was de overkoepelende conclusie?

Dialogic adviseert het kabinet en het ministerie van KGG om het NKP voort te zetten en tijdig te beslissen over continuïteit. Een vroeg besluit is nodig om middelen te reserveren en om het kleinschalige team (ongeveer 10 fte ten tijde van de evaluatie) te behouden. Het goed functioneren, de sterke positionering in het speelveld en de vastgestelde toegevoegde waarde legitimeren wat ons betreft voortzetting. Het kabinet heeft inmiddels het besluit genomen om het mandaat van het platform met één jaar te verlengen (zie de Klimaat- en energienota 2025 voor de volledige reactie).