De evaluatie heeft vier hoofddoelstellingen: (1) Inzicht geven in doeltreffendheid en doelmatigheid van de optionele vrijstellingen; (2) Beantwoorden van vragen in het toetsingskader fiscale regelingen voor optionele vrijstellingen; (3) Inzicht geven in gevolgen afschaffing optionele vrijstellingen en alternatieve maatregelen; en (4) Inzicht geven in doeltreffendheid en doelmatigheid van de omzetgrenzen binnen de vrijstelling voor fondswervende activiteiten.
De doeltreffendheid en doelmatigheid verschilt per vrijgestelde groep en zijn apart behandeld in het rapport. Hieronder geven wij een kort overzicht van doelbereik, doeltreffendheid en doelmatigheid per vrijstelling.
Lijkbezorgers
De btw-vrijstelling op lijkbezorgers dient twee doelstellingen: geen btw-heffing op leed en betere betaalbaarheid van de diensten. Het onderzoek concludeert een hoge doelmatigheid voor beide doelstellingen, maar ook signalen van foutief gebruik. De mate van doelmatigheid varieert per aspect, met gemiddelde administratieve lasten, hoge uitvoeringskosten en onbepaalde economische opbrengsten.
Aanbeveling: We zien geen aanleiding tot afschaffing, wel bevelen wij aan om na te gaan of de huidige invulling en afbakening van de vrijstelling in de huidige maatschappelijke situatie nog voldoet.
Schrijvers en journalisten
Deze vrijstelling kent twee doelstellingen: een betere betaalbaarheid van nieuwsvoorzieningen en een tegemoetkoming in de administratieve lasten. Het rapport concludeert een hoge mate van doelbereik maar zag ook signalen van foutief gebruik. De doeltreffendheid van ‘betere betaalbaarheid’ is gemiddeld omdat deze groep zowel afnemers heeft die wel en geen btw op inkoop kunnen aftrekken. De doeltreffendheid van administratieve lasten is hoog voor schrijvers en gemiddeld voor journalisten. De doelmatigheid op administratieve lasten is hoog voor schrijvers en gemiddeld voor journalisten. De doelmatigheid op uitvoeringskosten is hoog, de economische opbrengsten van deze vrijstelling zijn onbepaald.
Aanbeveling: wij zien geen directe aanleiding tot afschaffing, aangezien deze vrijstelling gemiddeld tot hoog doeltreffend is en relatief lagere uitvoeringskosten kent. Indien voor afschaffing wordt gekozen kan het plaatsen onder het verlaagd tarief zorgen dat het prijsverlagend effect niet volledig verdwijnt, maar behoudt problematiek rondom afbakening en administratieve lasten.
Componisten
Het doel van deze vrijstelling is tweeledig: een betere betaalbaarheid van nieuwsvoorzieningen en een tegemoetkoming in de administratieve lasten. Het onderzoek concludeert een hoge mate van doelbereik maar zag tegelijk signalen van foutief gebruik. De doeltreffendheid van het doel ‘betere betaalbaarheid’ is laag, afnemers zijn veelal btw-plichtig en inkoopkosten zijn laag. De doeltreffendheid op ‘lagere administratieve lasten’ is laag vanwege de mix aan btw-belaste en btw-vrijgestelde activiteiten. De doelmatigheid van deze vrijstellingen is laag op het onderdeel administratieve lasten, hoog op het onderdeel uitvoeringskosten en laag als wordt gekeken naar de economische opbrengsten.
Aanbeveling: We zien een aanleiding om de vrijstelling af te schaffen, gelet op de lage doeltreffendheid, de complexiteit bij het toepassen van aftrek en de onduidelijke link tussen het componeren van muziek en nieuwsvoorziening. We zien verder geen aanleiding voor het instellen van het verlaagd tarief.
Journalistieke cartoonisten
Het doel van deze vrijstelling is tweeledig een betere betaalbaarheid van nieuwsvoorzieningen en een tegemoetkoming in de administratieve lasten. Het onderzoek concludeert dat het doelbereik laag is, de vrijstelling is optioneel en blijkt zeer beperkt gebruikt te worden. De doeltreffendheid van beide doelstellingen is laag door beperkt gebruik. De doelmatigheid is laag op de onderdelen administratieve lasten en economische opbrengsten en hoog op uitvoeringskosten.
Aanbeveling: Wij zien een sterke aanleiding om de vrijstelling voor cartoonisten af te schaffen, gezien het lage doelbereik en de lage doeltreffendheid. We zien verder geen aanleiding voor het instellen van het verlaagd tarief.
Voordrachten en dergelijke diensten
Het doel van deze vrijstelling is het bevorderen van wetenschap en algemene ontwikkeling. Het onderzoek concludeert dat deze vrijstelling een laag doelbereik heeft, en er zijn sterke signalen dat de vrijstelling erg beperkt wordt ingezet. De doeltreffendheid is laag, door beperkt gebruik, idem is de doelmatigheid laag.
Aanbeveling: Wij zien een sterke aanleiding om de vrijstelling voor voordrachten en dergelijke diensten af te schaffen, gezien er geen doelbereik is geconstateerd, noch doelbereik verwacht wordt, terwijl bij afschaffen terugval op alternatieven mogelijk is zoals een bestaand verlaagd tarief voor lezingen en de KOR.
Omzetgrenzen fondswervende activiteiten
Het doel van deze vrijstelling is het voorkomen van betrokkenheid in de omzetbelasting bij geringe nevenactiviteiten. Het doelbereik van de omzetgrenzen is hoog. De doeltreffendheid is eveneens hoog, ondernemers die boven de omzetgrenzen uitkomen zijn doorgaans ook grotere ondernemers die dan wel enig niveau van administratieve vaardigheden hebben, dan wel er baat bij hebben gezien het aftrekrecht. Oneerlijke concurrentie door verenigingen lijkt geen significante rol te spelen. De doelmatigheid op administratieve lasten is gemiddeld, de doelmatigheid op uitvoeringskosten is hoog.
Aanbeveling: We zien geen aanleiding om de omzetgrenzen aan te passen. Het merendeel van de instellingen valt onder de omzetgrens, mede vanwege de kantineregeling.
Het rapport is inmiddels aangeboden aan de Tweede Kamer. Download hier de betreffende Kamerbrief.
