Recente studie over big tech in het basis- en voortgezet onderwijs

Het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap wilde weten hoe afhankelijk scholen op dit moment zijn van partijen zoals Google en Microsoft. Ons onderzoek richtte zich op twee soorten systemen: 1) systemen voor het primaire proces, zoals digitale klaslokalen, en 2) systemen voor het secundaire proces, namelijk de organisatie en administratie achter de schermen, waaronder bestandsopslag en e-mailomgeving.

Zijn onze scholen 'verslaafd' aan Big Tech?

Het woord 'verslaafd' is wellicht te sterk, maar de afhankelijkheid is aanzienlijk. Bijna elk schoolbestuur gebruikt Microsoft 365 voor de organisatie, en een meerderheid maakt gebruik van Google Workspace voor het lesgeven. Afhankelijkheid hoeft op zich geen probleem te zijn; deze bedrijven leveren efficiënte, veilige en goed gereguleerde diensten. Het wordt echter een kwestie als er geen keuzevrijheid meer is of als publieke waarden, zoals schoolautonomie, in het gedrang komen. Scholen geven aan dat ze door gebrek aan tijd, geld en specialistische kennis moeilijk zelfstandig kunnen overstappen naar alternatieven.

Waarom is het moeilijk om voor iets anders te kiezen?

Er zijn wel alternatieven, maar Microsoft en Google bieden 'one-stop-shops' aan. Alles is geïntegreerd en werkt naadloos samen. Het vervangen van bijvoorbeeld Microsoft Teams door een alternatief zoals BigBlueButton kan lastig zijn vanwege de sterke onderlinge verbondenheid. Bovendien zijn de kosten voor 'one-stop' pakketten momenteel vaak laag, waardoor een overstap op de korte termijn duurder en ingewikkelder is. Gebruiksgemak is voor de meeste gebruikers doorslaggevend.

Dialogic heeft verdiepend onderzoek gedaan naar alternatieven voor big tech in het onderwijs in 2024.

Zijn deze afhankelijkheden echt een probleem?

Dat is afhankelijk van het perspectief:

• Vanuit publieke waarden brengt de afhankelijkheid risico's met zich mee voor de autonomie van scholen.
• Vanuit marktwerking is er weinig echte concurrentie, aangezien volwaardige Europese alternatieven ontbreken.
• Vanuit strategisch oogpunt kan een uitval van Microsoft of Google het onderwijs ernstig verstoren. Het risico is toegenomen door geopolitieke spanningen, al is er momenteel nog geen acute dreiging van verstoring.

Leveren Microsoft en Google ook aanzienlijke voordelen op?

Zeker. Ze scoren hoog op efficiëntie, beveiliging en regelgeving naleving. Deze bedrijven hebben de capaciteit om veilige en stabiele diensten te bieden. Voor scholen is het dus logisch om voor big tech te kiezen. Het dilemma ligt in het streven naar minder afhankelijkheid, terwijl de beste en goedkoopste diensten momenteel van deze bedrijven komen.

Waarom is dit topic ook buiten het onderwijs van belang?

Het risico op leveringsonderbrekingen neemt toe, mede door geopolitieke spanningen. Ondanks de huidige schijn van stabiliteit, zou een totale uitval aanzienlijke gevolgen hebben. Het is essentieel om een alternatief te hebben in gevallen waar een buitenlandse overheid toegang eist tot data of als kosten plotseling stijgen. Regie en autonomie over data zijn cruciaal voor een gezonde democratie.

Belangrijkste advies aan OCW

Er bestaat geen snelle oplossing. Minder afhankelijk worden vereist investeringen, samenwerking en langetermijnbeslissingen. Niet handelen is ook een beslissing, en dat maakt ons langzaam maar zeker kwetsbaarder.

Volgende stappen voor Dialogic

We voeren momenteel een vervolgonderzoek uit om de afhankelijkheden van big tech in kaart te brengen in de sectoren mbo, hoger onderwijs, wetenschap, media, erfgoed en kunst en cultuur.

De studie naar afhankelijkheden van big tech in het basis- en voortgezet onderwijs en de reactie van de regering zijn hier te vinden. De studie naar afhankelijkheden in andere sectoren wordt naar verwachting begin maart afgerond.

In 2026 richt Dialogic zich steeds meer op kwesties met betrekking tot digitale veerbaarheid en kennisbeveiliging. Meer informatie hierover is te vinden op deze pagina.